Column: red de wereld, stop de ontwikkelingshulp!

Afrika

Deze post stond al een lange tijd in mijn klad-folder van mijn website, nog steeds twijfel ik of ik dit had moeten publiceren.

In het kader van de mislukte milieutop in Kopenhagen en het eeuwige gezeur in de Derde wereld bedacht ik mij een mogelijke oplossing voor beide problemen. De titel is wat heftig, maar soms zijn drastische maatregelen nodig. Voordat je mij bant, bedreigt met spannende mails, of gewoon negeert, lees het stuk. Ga in discussie als je het er niet mee eens bent, ik twijfel ook nog steeds!

Waarom ontwikkelingshulp niet werkt

Ontwikkelingshulp maakt mensen afhankelijk.

Dit is een harde stelling, maar denk er maar eens over na. Als jij ieder jaar, na een mislukte oogst eten bezorgd krijgt van de VN ga je op een gegeven moment niet meer aan het werk op je akker. Als je voorraden op zijn wordt er gratis en voor niets nieuw eten bezorgd.

Ook op economisch vlak werkt het zo. Blijf je financiële hulp krijgen als land, is de noodzaak om je land te verbeteren niet zo groot.
Lees ook:

Afrika is ingedeeld door de blanken

Een van de problemen in Afrika, is dat de landsgrenzen zijn bepaald door ons bemoeizuchtige Europeanen. Hierdoor zijn bevolkingsgroepen gecreëerd die eigenlijk niets met elkaar gemeen hebben. In Afrika waren van origine meerdere stammen, met hun eigen cultuur, territorium en handel.

Doordat wij door de grondgebieden van verschillende stammen de grenzen hebben getrokken, zijn er in een willekeurig Afrikaans land meerdere stammen. Als deze stammen niet zo goed kunnen samenwerken, zal de stam van de leider van dat land het voor het zeggen hebben. Al het geld, hulp, kennis en macht gaat alleen naar de leden van die stam. Dit heb ik met eigen ogen kunnen zien in Uganda.

Alleen de stamleden van de President kregen macht en geld. Het deel van de bevolking dat tot een andere stam behoord heeft het slecht,  die is een echte tweede- of derderangsburgers.

Ook de oorlogen tussen Hutsie en Toetsies in Rwanda, of gevechten tussen de Ndebele- en Shonastammen in Zimbabwe zijn hier enkele voorbeelden van.

Als wij stoppen met onze bemoeizucht in Afrika, dan zullen landsgrenzen zich herdefiniëren (waarschijnlijk niet zo vreedzaam). Dit kan een aantal generaties duren, maar het probleem tweede- en derderangsburgers is dan hopelijk wel opgelost.

Lees ook:

Overbevolking is een probleem

Momenteel gaan er veel mensen dood aan uiteenlopende oorzaken. Denk aan Malaria, Aids/HIV of Cholera. Voor al deze ziekten is er ontwikkelingshulp op gezet. Maar wat nu als deze ontwikkelingshulp slaagt.

De bevolking van Afrika zal dan explosief stijgen, waardoor er een hoop andere problemen ontstaan. Denk aan oorlogen, voedseltekorten, andere ziektes, etc.

Daarbij denk ik dat de bevolkingsgrootte in Afrika een deel van deze ziektes veroorzaakt. Doordat je met veel mensen bij elkaar op een kluitje zit (denk aan de sloppenwijken) gaat de hygiëne snel achteruit en krijg je al gauw te maken met uiteenlopende ziektes.

Afrikanen zijn slim genoeg

Om nou te zeggen dat die Afrikanen dom zijn wil ik niet zeggen. Ik heb met eigen ogen een geweldig voorbeeld gezien. Om geld over te maken naar elkaar gebruiken een hoop afrikanen niet een bank of transfer-service. Maar ze gebruiken het beltegoed van hun telefoon. Het is in Afrika namelijk mogelijk om je beltegoed over te zetten naar een ander.

Overal op straat heb je kleine cabines, waar je dit beltegoed weer kan laten uitkeren. Op deze manier is er in Afrika een valuta ontstaan die bijna overal geaccepteerd wordt: Airtime.

Dit is gewoon slim, zelfredzaam en een gat in de markt.

Ook heb ik voorbeelden gezien dat mensen in plaats van een huisnummer op hun ‘krot’ zetten, hun telefoonnummer erop zetten. Dit is wederom briljant. De ‘post’ begrijpt dit daar (mits je wel stad/wijk en subwijk bij het telefoonnummer op je brief zet), ben je niet thuis kan je bezoeker je bellen waar je bent, en het is een uniek nummer.

Dit zijn twee voorbeelden die ik met eigen ogen heb gezien en ik ben maar 1 keer twee weken in Afrika geweest. Ik heb niet eens rondgereisd, maar op een plek gezeten. Dit bewijst voor mij wel dat Afrikanen zelf slim genoeg zijn om praktische problemen op te lossen.

Dus laat ze lekker hun eigen boontjes doppen. Ontwikkelingshulp maakt dom!

Noodhulp is geen ontwikkelingshulp

Hulp in noodsituaties is wat anders. Als er ergens een tsunami, aardbeving of andere (natuur)ramp gebeurt moeten we natuurlijk hulp verlenen. Dit is ook heel wat anders dan ontwikkelingshulp. (De naam zegt het al)

Hulporganisaties verdienen geld aan de hulpbehoevenden

Dit is een makkelijk, maar wel heel duidelijk. Grote hulporganisaties verdienen bakken met geld aan donaties waarvan ze een percentage zo mogen houden als ‘kostenvergoeding’. Maar niet alleen de directeuren verdienen er aan. Ook de zogenaamde ontwikkelingswerkers krijgen een leuk salaris.

Het is dus eigenbelang voor deze organisaties om de afrikanen hulpbehoevend te houden. Anders komen er geen donaties meer, en geen donaties is geen salaris.

Er zijn natuurlijk genoeg kleinere organisaties die het beter doen en zelf bijna niets aan de hulp die ze geven verdienen. Het zijn vooral de hele grote waar bakken met geld worden verdiend.

Wereldwijde eerlijke handel

Om de afrikanen wel een eerlijke kans te geven moet de wereldhandel eerlijk worden gemaakt. Dus al die landbouwsubsidies binnen Europa en Amerika moeten worden afgeschaft. Ik denk dat iedereen wel kan begrijpen waarom dit moet, zo nee, lees dan meer op de volgende pagina’s:

Maar naast deze subsidies, moeten ook alle grondstofbedrijven een eerlijke prijs gaan betalen. Denk aan de diamant-, olie-, goud-, koperbedrijven. Deze bedrijven, meestal Europese of Amerikaans, verdienen miljoenenof wellicht miljarden, aan deze grondstoffen en de Afrikaanse landen waar deze grondstoffen vandaan komen krijgen maar een schijntje.

Consequenties op korte termijn

Als we met zijn allen de ontwikkelingshulp stoppen, vallen er doden. Veel doden. Maar wat je je moet afvragen, zouden deze mensen anders ook niet doodgegaan zijn op korte termijn.

Ook valt er een hele grote bedrijfstak in duigen. Alle hulporganisaties waar wij bakken met geld aan geven zijn een goede werkgever.

Maar denk nou eens op de lange termijn

Ik denk, dat op de lange termijn de rust weer terugkomt in Afrika. Omdat ze alles zelf moeten doen, zal op den duur de zelfredzaamheid omhoog gaan en zal het werelddeel zich ontwikkelen tot een volwaardig werelddeel. Nu blijft Afrika afhankelijk van ons, wij zorgen er voor (al dan niet bewust) dat Afrika een derde wereld land blijft. Wij hebben ervoor gezorgd dat ze minder kansen hebben gekregen.

Maar wat heeft dit met het milieu te maken?

Als we met zijn allen het geld wat we nu in ontwikkelingshulp stoppen, in onderzoek naar groene technologie pompen kan die markt een grote stap voorwaarts maken. Wellicht dat we dan over een jaar of tien van de fossiele brandstoffen afkunnen.

Een beter Afrika is minder uitstoot

Als het eenmaal beter gaat in Afrika, zal daar ook de uitstoot verminderen. Een betere economie geeft ruimte om te investeren in groene technologie.

4 thoughts on “Column: red de wereld, stop de ontwikkelingshulp!

  1. Beste Mark,

    Misschien een minder boude stelling dan je zelf denkt. Volgens mij is dit ook enigszins wat er in het boek ‘Dead Aid’ naar voren komt. Niet alleen houd hulp mensen afhankelijk, het is ook nog eens schadelijk. Afrikaanse boeren gaan failliet zodra ze moeten concurreren met (bijna) gratis gesubsidieerde maïs uit de VS of graan uit de EU. Gevolg: meer honger op lange termijn en destructie van lokale economie.

    Je haalt een heleboel problemen aan, die allemaal in elkaar verweven zitten. Ik denk dan ook dat het probleem niet zozeer is dat we ze niet willen aanpakken, maar dat het moeilijk is om te bedenken waar te beginnen (en dus uiteindelijk ergens te beginnen). Voor zover ik het kan zien zijn bijv. microkredieten een goede oplossingen, omdat ze lokale ondernemers een kans geven maar wél resultaat verwachten. Maar dan moet je natuurlijk wel voorkomen dat er een lading goedkoop graan of een moordlustige andere stam voorbij komt wandelen, want dan helpen ook die kredieten niet meer.

    Wat mij betreft is het probleem wat we als eerste zouden kunnen aanpakken dat van vrije handel. Zodra wij stoppen met oneerlijke concurrentie en Afrikaanse boeren echt een eerlijke prijs gaan betalen voor hun koffie/cacao/sperziebonen krijg je meer economische ontwikkeling. En mensen die geen honger meer hebben, zien hopelijk minder noodzaak elkaar de hersens in te slaan om de beschikbare grondstoffen. De NGO’s kan je vervolgens gebruiken om infrastructuur aan te leggen: scholen, ziekenhuizen, wegen en waterputten. Alles om te zorgen dat de lokaal geproduceerde producten ook daadwerkelijk een markt kunnen vinden en dat mensen niet te ziek of zwak zijn om zichzelf economisch te ontwikkelen. (Een groot probleem is bijv. de grote afstanden die mensen moeten lopen naar water, daar wordt ontzettend veel tijd mee ‘verspild’).

    De overbevolking is denk ik minder een probleem. India is ook dichtbevolkt, maar kent dezelfde problemen in mindere mate. Ook in het Westen zie je duidelijk dat de bevolkingsdichtheid pas een probleem wordt als je niet de infrastructuur hebt om die te ondersteunen.

    Of een welvarender Afrika minder uitstoot veroorzaakt weet ik niet. Stel dat ze allemaal ook een auto willen en zwaar gemechaniseerde landbouw gaan toepassen? Een goed alternatief is inzetten op landbouw van het biologische type. Schijnbaar werkt dat in Afrika nog goed ook, omdat onder suboptimale omstandigheden biologische teelt beter werkt dan industriële (iets met gezondere gewassen).

    Of hulporganisaties (bewust) bezig zijn Afrika afhankelijk te houden betwijfel ik. Het lijkt me dat zowel deze organisaties als de mensen die daar werken oprecht proberen het land te ontwikkelen. Helaas is het nog altijd een complexe bezigheid en lijkt het erop dat we elke tien jaar van strategie wisselen. In het Westen willen we graag resultaat zien. Als we nu een paar miljoen Euro ergens instoppen, willen we ook na een bepaalde tijd resultaat zien. Valt dat tegen, dan raken we teleurgesteld en gaan we iets anders doen, of ergens anders heen. Misschien is het ook gewoon niet realistisch om van Afrika te vragen om de ontwikkeling waar wij in Europa eeuwen voor nodig hadden in decennia af te ronden.

    In ieder geval een prikkelend stuk, maar ik mis de link enigszins met wat mensen zelf kunnen doen. Natuurlijk kan je ophouden met maandelijkse contributie aan Oxfam, maar dan ben je er nog niet. Geef mensen opties om zelf bij te dragen aan de wereld die je voor ogen hebt. Er zijn mogelijkheden: FairTrade, duurzaam bankieren of simpelweg stemmen op partijen die op het thuisfront de handelsbarrières willen wegnemen. Het is belangrijk dat mensen het idee hebben dat ondanks dat ze maar één persoon zijn, ze wel degelijk een (zij het kleine) invloed kunnen hebben.

    • Allereerst dank voor je zeer uitgebreide reactie.

      Wat betreft de microkredieten die je aanhaalt, dat lijkt inderdaad goed te werken. Mensen krijgen een kans, maar moeten wel terugbetalen. Dus goed voor zelfvertrouwen en zelfontplooiing. Wellicht dat we die er wel in moeten houden.

      Overbevolking: In India zijn er ook een hoop problemen rondom hygiëne en ziektes (http://www.travelclinic.com/233/india.htm). Dus dat punt wat ik aanhaal, klopt wel.

      Het punt van minder uitstoot in Afrika had ik wellicht wat beter moeten uitleggen. Momenteel rijden ze in Afrika in oude barrels, werken in slechte fabrieken en vervuilen de grondstofindustrieën de rest.
      Als Afrika op de lange termijn zich heeft ontwikkeld, heeft het geld voor nieuwe (schonere) auto’s, gezondere fabrieken, en hebben we hopelijk een groot deel van de grondstoffen niet nodig.

      Wat betreft je opmerking dat ik meer opties had mogen noemen om het te veranderen, die weet ik ook niet echt. Er zou eerst een enorme cultuuromslag moeten plaatsvinden voordat er maar iets veranderd, zoals oneerlijke handel, slechte ontwikkelingshulp, etc.

  2. Dag Mark,‎

    Een heftig stuk. Vanuit mijn eigen werkervaring ben ik het met je eens dat ontwikkelingshulp niet ‎altijd het beste cadeau is. Helpen is niet altijd helpen. Maar vergeet niet dat Afrikanen op een ‎constante basis een glimp krijgen te zien van de moderne mogelijkheden en uit alle macht vooruit ‎proberen te komen. Luiheid is een relatief begrip. In onze calvinistische samenleving ervaren wij ‎welvaart als een vorm van beloning. Eerst werken, dan genieten. ‎

    Het is voor ons dan ook lastig dat niet iedereen deze opvatting deelt. Sommigen groeperingen ‎vinden het prima om te nemen wat komt. Dat is niet hetzelfde als ‘wat de ze toe komt’. Of wel?‎

    Wat komt Afrikanen eigenlijk toe? Hoe ver ga je terug? Naar de tijd dat ‘we’ het continent leeg ‎roofde? De administratieve puinhoop van terugtrekkend Europa? Of het land nu overstelpen met ‎financiële hulp? Sommigen noemen de ontwikkelingshulp ook wel de derde golf kolonialisme. ‎
    Toch hoeven we niet alles op onszelf te betrekken. Landsgrenzen hebben te maken met nationale ‎en internationale betrekkingen. Velen hebben baat bij het aanhouden van deze grenzen, ook ‎Afrikanen zelf. ‎

    Betreffende rivaliserende stammen; geweld is iets wat aangeleerd wordt. Geweld escaleert en ‎wordt altijd heftiger. Zonder twijfel hebben de blanken de Afrikanen heel wat geleerd. Maar ze ‎leren ook van elkaar. Geweld wordt gebruikt als machtsvertoon. Ik vind het persoonlijk erg moeilijk ‎om te zien welk geweld Afrikanen stammen tegen elkaar gebruiken. Hier is geen simpele oplossing ‎voor, omdat het simpelweg te maken heeft met veel facetten (armoede, racisme naar andere ‎groepen, veiligheid, marginalisatie etc.). ‎

    Net als Frank Hemmers denk ik niet dat het continent overbevolkt is. Afrika kent, zoals ook als ‎andere continenten, plekken met een hoge en lage densiteit. Een efficiënte organisatie van ‎voorzieningen en huisvesting kan prima omgaan met hoge populatie aantallen, zonder dat ernstige ‎infectieuze ziektes de overhand nemen. ‎

    De ontwikkelingshulp voor infectieuze ziektes is erop geijkt om epidemieën en het stoppen van ‎leed. Dat recht heeft iedereen en dat noem ik noodhulp. Bovendien heeft het effect van HIV en ‎Malaria ook secundair effect op de zorg in Afrikaanse landen. Bijvoorbeeld door de hoge ‎prevalentie van infectieziekten in bloed zijn bloedtransfusies erg onveilig. De effecten gaan verder ‎dan alleen mortaliteitscijfers en dit kunnen we niet aan het lot overlaten. Maar ik geloof dat we ‎beide vinden dat noodhulp niet hetzelfde is als ontwikkelingshulp. ‎

    Ook ik ben een fervent aanhanger van zelfredzaamheid. Maar je kunt niet onderwijzen wat je niet ‎weet en je kunt niet aannemen zonder te vragen. Iedereen heeft aansporing nodig om zich verder ‎te kunnen ontwikkelen. Het Westen heeft eeuwen lang gesnoept van o.a. de Islamieten, de ‎Moren en het Oosten. Zonder de medische, geometrische, geografisch (etc. etc.) kennis van deze ‎verre verwanten hadden wij nooit onze basis kunnen leggen. Dat mogen wij Afrika ook niet ‎ontzeggen. Zoals je al aangaf, we kunnen niet verwachten dat Afrika doet in 50 jaar, waar wij ‎eeuwen over gedaan hebben.‎

    Neem nu mijn vakgebied: medische antropologie. Meerder malen heb ik gezien dat Westerlingen ‎het vreemd vinden dat Afrikanen niet gewoon de westerse medische methoden implementeren.
    Een voorbeeld: China bracht ons acupunctuur. Voor hen is het één van de belangrijkste methode ‎om allerlei lichamelijke en geestelijke klachten te verhelpen. Dit hebben wij ook niet meteen op ‎nummer 1 gezet. Wij hebben acupunctuur rustig geïncorporeerd in os eigen medische stelsel. Wij ‎mogen niet van Afrika verwachten dat zij onze medische opvattingen klakkeloos vernemen. Beetje ‎bij beetje vinden medische systemen aansluiting bij elkaar.‎

    Technisch en medische revoluties volgen elkaar vaak op. De gezondheid van een land is dan ook ‎niet puur te definiëren in morbiditeit & mortaliteit. En de technische vooruitgang van een volk is ‎lastig op gang te brengen wanneer de helft van de populatie geïnfecteerd is. Daarom verwacht ik ‎dat de industriële ontwikkeling hand in hand gaat met de medische ontwikkelingen. For better or ‎for worse.‎

    Westerse NGO’s zullen daarbij toch een onmisbare rol hebben, ben ik bang. Het is inderdaad ‎ontmoedigend om te zien dat geld en hulp niet aankomt daar waar het moet zijn. ‎Ontwikkelingsorganisaties lijken inmiddels meer en meer op een financieel doolhof. De regels zijn ‎excessief en er wordt helaas misbruik van gemaakt. De rol van NGO’s en grote spelers zoals de ‎WHO bijvoorbeeld moet daarom een andere betekenis krijgen. Een mediërende rol tussen handel ‎en productie wellicht.‎

    Eerlijke handel is een noodzaak. Alleen dan kunnen Afrikaanse landen deelnemen in een ‎wereldmarkt. Dat zal leiden tot veel beteuterde boeren en protest. Menigmaal tot schrijnende ‎situaties. Maar het houdt in stand waar ze zelf ook net de dupe van willen worden; oneerlijke ‎kansen.‎

    Uit je denkpatroon herken ik waar veel ‘Afrika bezoekers’ tegenaan lopen; namelijk de ‎teleurstelling. De teleurstelling die we zien als we aankomen en hopen ongelijk te hebben. De ‎hedendaagse Europese ex-pat wordt geconfronteerd met ontwikkeling in z’n harde vorm. Zoals je ‎al aangaf zijn wij gewend om de opbrengst van een investering meteen in beeld te willen brengen. ‎In Afrika wordt voor miljarden geïnvesteerd, maar daar zien we het meeste niet van. Niet alleen ‎omdat resultaten niet altijd meetbaar zijn, maar ook omdat we verwachten dat we enkel geld en ‎middelen overbrengen. Echter, we delen, verspreiden en wisselen uit. Alleen al onze attentie, ‎aanwezigheid en aansporing hebben al effect. Dit effect is onomkeerbaar. Grenzen vervagen, alles ‎komt dichtbij. Dat houden we niet tegen. Je kunt niet je rug keren tegen een derde van de ‎mensheid. Uiteindelijk keer je dan je rug tegen jezelf.‎

Comments are closed.